Stwardnienie rozsiane (SM) to przewlekła choroba autoimmunologiczna ośrodkowego układu nerwowego, w której dochodzi do uszkodzenia mieliny i demielinizacji włókien nerwowych. Schorzenie najczęściej dotyczy młodych dorosłych i prowadzi do postępującej niepełnosprawności. Wczesne rozpoznanie i wdrożenie leczenia modyfikującego przebieg choroby poprawia rokowanie.
- Jest chorobą autoimmunologiczną atakującą mózg i rdzeń kręgowy
- Prowadzi do demielinizacji i zaburzeń przewodnictwa nerwowego
- Diagnostyka opiera się na rezonansie magnetycznym i badaniu płynu mózgowo-rdzeniowego
- Leczenie obejmuje leki modyfikujące przebieg choroby
Zobacz też: Choroba Leśniowskiego-Crohna – objawy, diagnostyka i leczenie przewlekłego zapalenia jelit
Na czym polega stwardnienie rozsiane i jak dochodzi do demielinizacji?
Stwardnienie rozsiane (SM) jest chorobą autoimmunologiczną, w której układ odpornościowy atakuje struktury ośrodkowego układu nerwowego.
Proces zapalny prowadzi do uszkodzenia mieliny – osłonki włókien nerwowych odpowiedzialnej za szybkie przewodzenie impulsów. Demielinizacja powoduje zaburzenia transmisji sygnałów między mózgiem a innymi częściami ciała.
Zmiany zapalne mogą dotyczyć zarówno mózgu, jak i rdzenia kręgowego. W patogenezie znaczenie mają czynniki środowiskowe, takie jak niedobór witaminy D, palenie papierosów czy przebyta infekcja wirusem Epsteina-Barr. Choroba częściej występuje u kobiet i zwykle rozpoczyna się między 20. a 40. rokiem życia.
Jakie są najczęstsze objawy SM?
Objawy zależą od lokalizacji ognisk demielinizacyjnych.
Częstym pierwszym symptomem są zaburzenia widzenia, w tym zapalenie nerwu wzrokowego lub podwójne widzenie. Występują także zaburzenia czucia, takie jak mrowienie i drętwienie kończyn.
Do innych objawów należą:
- Niedowłady i spastyczność
- Zmęczenie (fatigue)
- Zawroty głowy i ataksja
- Problemy z pęcherzem
- Zaburzenia poznawcze
Przebieg może mieć charakter rzutowy z okresami poprawy lub stopniowo postępujący.

Jak wygląda diagnostyka – MRI i badanie płynu mózgowo-rdzeniowego?
Rozpoznanie opiera się na obrazie klinicznym i badaniach dodatkowych.
Rezonans magnetyczny (MRI) pozwala uwidocznić ogniska demielinizacji w mózgu i rdzeniu kręgowym. Charakterystyczne są zmiany rozsiane w czasie i przestrzeni.
Badanie płynu mózgowo-rdzeniowego umożliwia wykrycie prążków oligoklonalnych, świadczących o aktywności zapalnej w ośrodkowym układzie nerwowym. Kryteria McDonalda integrują dane kliniczne i obrazowe w celu potwierdzenia rozpoznania.
Jakie są postacie choroby i możliwości leczenia?
Wyróżnia się kilka postaci klinicznych.
Najczęstsza jest rzutowo-remisyjna postać (RRMS), charakteryzująca się naprzemiennymi rzutami i remisjami. U części pacjentów rozwija się wtórnie postępująca postać (SPMS). Rzadziej występuje pierwotnie postępująca postać (PPMS), w której objawy nasilają się stopniowo bez wyraźnych rzutów.
Podstawą terapii są leki modyfikujące przebieg choroby, które zmniejszają częstość rzutów i opóźniają rozwój niepełnosprawności. W okresie rzutu stosuje się leczenie przeciwzapalne. Rehabilitacja i wsparcie wielospecjalistyczne odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu sprawności.

Sekcja pytań i odpowiedzi
Czy stwardnienie rozsiane jest wyleczalne?
Nie, ale nowoczesne leczenie pozwala znacząco spowolnić postęp choroby.
Czy każdy rzut powoduje trwałe pogorszenie?
Nie zawsze. W postaci rzutowo-remisyjnej możliwa jest częściowa lub całkowita poprawa.
Czy MRI wystarczy do rozpoznania?
MRI jest kluczowe, ale rozpoznanie wymaga spełnienia określonych kryteriów klinicznych.
Czy SM zawsze prowadzi do niepełnosprawności?
Przebieg jest zróżnicowany, a wczesne leczenie zmniejsza ryzyko trwałych deficytów.
Źródła:
- Thompson AJ et al. Multiple sclerosis. The Lancet.
- Reich DS, Lucchinetti CF, Calabresi PA. Multiple sclerosis. New England Journal of Medicine.
- McDonald WI et al. Diagnostic criteria for multiple sclerosis.
- National Institute of Neurological Disorders and Stroke (NINDS). Multiple sclerosis overview.
