Codziennie 6:00-24:00Konsultacja nawet w 15 minut.

Menu główne

PoradnikChoroby i schorzeniaCeliakia – objawy, diagnostyka i leczenie choroby trzewnej

Celiakia – objawy, diagnostyka i leczenie choroby trzewnej

Autor: Marek Nowicki
3 min
7.02.2026
Celiakia – objawy, diagnostyka i leczenie choroby trzewnej

Celiakia to przewlekła choroba trzewna o podłożu autoimmunologicznym, wywołana nieprawidłową reakcją na gluten. Prowadzi do uszkodzenia jelita cienkiego i zaniku kosmków jelitowych, co skutkuje zaburzeniami wchłaniania składników odżywczych. Jedyną skuteczną metodą leczenia jest ścisła dieta bezglutenowa przez całe życie.

  • Jest chorobą autoimmunologiczną zależną od spożycia glutenu
  • Powoduje zanik kosmków jelitowych i zaburzenia wchłaniania
  • W diagnostyce kluczowe są przeciwciała anty-tTG i EMA oraz biopsja
  • Leczenie polega na trwałej eliminacji glutenu z diety

Zobacz też: Choroby autoimmunologiczne – przyczyny, objawy i diagnostyka

Na czym polega celiakia i jak gluten wpływa na jelito cienkie?

Celiakia jest chorobą autoimmunologiczną, w której spożycie glutenu wywołuje reakcję zapalną w obrębie jelita cienkiego.

Gluten, obecny w pszenicy, życie i jęczmieniu, aktywuje odpowiedź immunologiczną u osób predysponowanych genetycznie. W efekcie dochodzi do uszkodzenia błony śluzowej i zaniku kosmków jelitowych.

Zanik kosmków jelitowych prowadzi do zaburzeń wchłaniania witamin, minerałów i białek. Choroba ma podłoże genetyczne, a jej rozwój jest silnie związany z obecnością genów HLA-DQ2 lub HLA-DQ8.

Jakie są objawy celiakii u dzieci i dorosłych?

Objawy są zróżnicowane i mogą dotyczyć zarówno przewodu pokarmowego, jak i innych układów.

Typowe symptomy jelitowe to biegunka przewlekła, bóle brzucha, wzdęcia oraz brak przyrostu masy ciała u dzieci. U dorosłych częściej występują objawy pozajelitowe.

Do najczęstszych należą:

  • Niedokrwistość z niedoboru żelaza
  • Osteoporoza
  • Przewlekłe zmęczenie
  • Afty i problemy skórne

Możliwe są także bóle głowy, depresja oraz współwystępowanie innych chorób autoimmunologicznych, takich jak choroba Hashimoto czy cukrzyca typu 1.

E-recepta online: czy lekarz zawsze może ją wystawić?

Jak wygląda diagnostyka – badania serologiczne i biopsja?

Rozpoznanie opiera się na badaniach serologicznych i histopatologicznych.

Podstawowym testem jest oznaczenie przeciwciał anty-tTG w klasie IgA. Dodatkowo oznacza się przeciwciała EMA, które charakteryzują się wysoką swoistością.

Ostateczne potwierdzenie uzyskuje się poprzez biopsję jelita cienkiego, która wykazuje zanik kosmków jelitowych. Badania genetyczne w kierunku HLA-DQ2 i HLA-DQ8 mają znaczenie pomocnicze – ich brak praktycznie wyklucza chorobę.

Diagnostyka powinna być przeprowadzona przed wprowadzeniem diety bezglutenowej, ponieważ eliminacja glutenu może zafałszować wyniki.

Na czym polega leczenie i jakie są konsekwencje braku terapii?

Jedyną skuteczną metodą leczenia jest ścisła dieta bezglutenowa przez całe życie.

Eliminacja glutenu prowadzi do regeneracji błony śluzowej jelita cienkiego i ustąpienia objawów. Nawet niewielkie ilości glutenu mogą wywołać nawrót stanu zapalnego.

Nieleczona celiakia zwiększa ryzyko powikłań, takich jak ciężkie niedobory pokarmowe, osteoporoza oraz rzadkie nowotwory przewodu pokarmowego. Szczególną uwagę należy zwrócić na osoby z grup ryzyka, w tym krewnych pierwszego stopnia oraz pacjentów z zespołem Downa lub zespołem Turnera.

Czy teleporada ze zwolnieniem jest dla każdego? Czy każdy otrzyma L4 Sprawdźmy!

Sekcja pytań i odpowiedzi

Czy celiakia to to samo co nietolerancja glutenu?
Nie. Celiakia jest chorobą autoimmunologiczną, a nieceliakalna nadwrażliwość na gluten ma inny mechanizm.

Czy można wyleczyć celiakię?
Nie, ale dieta bezglutenowa pozwala całkowicie kontrolować chorobę.

Czy dieta bezglutenowa jest konieczna do końca życia?
Tak, nawet w okresie bezobjawowym gluten wywołuje uszkodzenie jelita.

Czy każdy z genem HLA-DQ2 zachoruje?
Nie, obecność genów zwiększa ryzyko, ale nie jest równoznaczna z rozwojem choroby.

Źródła:

  • Lebwohl B, Sanders DS, Green PHR. Coeliac disease. The Lancet.
  • European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition (ESPGHAN) Guidelines for celiac disease.
  • American College of Gastroenterology Clinical Guidelines: Diagnosis and Management of Celiac Disease.
  • Fasano A, Catassi C. Clinical practice. Celiac disease. New England Journal of Medicine.